Отбасының қаржысы қайда кетіп жатыр және оны үнемдеудің жолы қандай
Жалақы уақытында түседі, ірі сатып алулар болмады, несиелер төленді, бірақ ай соңына қарай шотта тағы да қалағаннан аз ақша қалады. Мұндай жағдаймен көптеген қазақстандық отбасылар бетпе-бет келеді. Бір қарағанда мәселе табыстың жеткіліксіздігінде сияқты көрінеді. Алайда қаржы кеңесшілері көбіне себеп жалақының мөлшерінде емес, жеке-жеке қарағанда үлкен болып көрінбейтін, бірақ жиынтығында бюджетке елеулі салмақ түсіретін күнделікті шығындарда екенін айтады.
Ақша көбіне қайда жоғалады
Көпшілік ірі сатып алуларды жақсы есте сақтайды – тұрмыстық техника, демалыс немесе жөндеу жұмыстары. Бірақ күнделікті шығындарды бақылау әлдеқайда қиын: жұмыстан кейінгі кешкі ас жеткізу, жол үстіндегі кофе мен тіскебасарлар, қоғамдық көліктің орнына такси, ақылы жазылымдар, маркетплейстердегі сатып алулар және "жолай" жасалатын ұсақ тапсырыстар.
Сонымен қатар мұндай шығындардың бәрі бірдей артық емес. Мысалы, такси шынымен қажет болуы мүмкін – егер үйге кеш қайтсаңыз, балалармен бірге жүрсеңіз, кездесуге асықсаңыз немесе сыртта ауа райы қолайсыз болса. Мәселе такси күнделікті қатынайтын әдеттегі көлік түріне айналғанда басталады, ал сапарлардың бір бөлігін автобуспен, метро арқылы немесе жаяу жүрумен алмастыруға болады.
Дәл осындай жағдай тамақ жеткізуге де қатысты. Бір тапсырыс ыңғайлы әрі арзан болып көрінеді, бірақ мұны аптасына бірнеше рет жасасаңыз, ай соңындағы сома едәуір болады. Бұған қоса, алып кететін кофе, үйден тыс түскі ас, су, тіскебасарлар, тұрақ ақысы, ақылы сервистер және кенеттен жасалатын сатып алулар бар.
Неліктен ақша ойлағаннан тез таусылады
Психологтар мұны ұсақ төлемдер әсері деп атайды. Сома шағын бөліктермен есептен шығарылғанда, ми оны бір үлкен төлемге қарағанда әлдеқайда жеңіл қабылдайды.
Нәтижесінде адам смартфонның бағасын нақты білуі мүмкін, бірақ бір жыл ішінде такси, тамақ жеткізу, жазылымдар мен маркетплейстердегі сатып алуларға қанша ақша кететінін байқамай қалады.
Мысалы, егер отбасы айына таксиге 40-50 мың теңге, тамақ жеткізуге тағы 30 мың теңге, ал кофе, тіскебасарлар мен ұсақ онлайн-сатып алуларға 20 мың теңге жұмсаса, онда бір жылда-ақ 1 миллион теңгеден астам сома жиналады. Бұл ірі шығындарды есептемегеннің өзінде.
Негізгі қателік – жалпы көріністің болмауы
Қазір ақша бірден бірнеше жерде сақталады: жалақы картасында, депозитте, кредиттік картада, электронды әмиянда немесе басқа банктің картасында.
Сондықтан шығындар әртүрлі қосымшаларға шашырап кетеді. Адам жеке-жеке сатып алуларды көреді, бірақ өз шығындарының жалпы құрылымын байқамайды.
Мысалы, отбасы таксиді сирек пайдаланамыз деп ойлауы мүмкін, бірақ бір айдағы сапарларға 50-60 мың теңге кеткенін есептемейінше. Дәл солай тамақ жеткізуге, жазылымдарға, үйге арналған сатып алуларға, балалар тауарларына және маркетплейстердегі тапсырыстарға да қатысты.
Неден шынымен үнемдеуге болады
Үнемдеу міндетті түрде үйреншікті өмір салтынан бас тартуды білдірмейді. Керісінше, шығындарды оңтайландырып, шынымен ыңғайлы әрі пайдалы төлемдерді ғана қалдырған тиімді.
Такси – тыйым салу емес, шектеу
Таксиді өмірден толық алып тастаудың қажеті жоқ. Бірақ оның қай жағдайда шынымен орынды екенін алдын ала анықтап алған дұрыс: кешкі уақыт, балалармен бірге жол жүру, шұғыл кездесу, қолайсыз ауа райы, ауыр сөмкелер.
Ал егер такси жай ғана әдетке айналып, жаяу баруға немесе қоғамдық көлікпен жетуге болатын қысқа жолдарға пайдаланылса, бұл бюджетке артық салмақ түсіреді.
Тамақ жеткізу – тек ыңғайлы күндерде
Күн сайын тамаққа тапсырыс беру ыңғайлы, бірақ қымбат. Тамақ жеткізуді аптасына 1-2 ретпен шектеп, қалған күндері үйде тамақ дайындаған немесе өзіңізбен бірге тамақ алып жүрген әлдеқайда тиімді.
Осындай қарапайым қадамның өзі айына ондаған мың теңге үнемдеуге мүмкіндік береді.
Жазылымдар мен сервистер – тізім бойынша тексеру
Көп адам бірден бірнеше музыкалық, видео және бұлтты сервистерге төлейді, бірақ олардың тек бір бөлігін ғана пайдаланады.
Белсенді жазылымдардың тізімін бірнеше ай сайын қарап шығу жеткілікті: қайталанатын қызметтерді алып тастап, жайлылықтан айырылмай-ақ шығынды азайтуға болады.
Импульстік сатып алулар – кідірістен кейін ғана
Егер тауар шұғыл қажет заттар қатарына жатпаса, сатып алуды кем дегенде бір күнге кейінге қалдырған дұрыс.
Көбіне бір күннен кейін кезекті затты алуға деген құлшыныс жоғалып кетеді, ал ақша бюджетте қалады.
Ірі шығындар – алдын ала жоспарлау
Тұрмыстық техникаға, демалысқа, жөндеуге немесе балалардың оқуына ақша алдын ала жинасаңыз, несие мен бөліп төлеудегі артық төлемдерден аулақ болуға болады.
Тіпті шағын, бірақ тұрақты жинақтар да кенеттен қабылданған қаржылық шешімдерден әлдеқайда тиімді.
Фото: Stan.kz