Несие және мұра: қарызға батпас үшін нені білу маңызды?
Адам қайтыс болғаннан кейін оның пәтері, автокөлігі немесе басқа да активтерімен бірге мұрагерлеріне қарыздары да өтуі мүмкін. Алайда бұл туыстары несиені өз қалтасынан төлеуге міндетті дегенді білдірмейді.
Редакция Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) несие қандай жағдайларда мұра бойынша өтетінін, оны қашан төлемеуге болатынын және банктің мұрагерлерден қарызды толық өтеуді талап етуге құқығы бар-жоғын білу үшін жүгінді.
Мұраны қабылдамас бұрын не нәрсеге назар аудару керектігі туралы қаржыгер Дмитрий Колесников айтып берді.
Несие мұра бойынша беріле ме?
Иә, бірақ бұл адамның марқұмның туысы болғаны үшін ғана емес.
Агенттіктің Tengrinews.kz редакциясының ресми сауалына берген түсіндірмесіне сәйкес, несиені төлеу міндеті тек адам заң бойынша немесе өсиет бойынша мұраны қабылдаған жағдайда ғана туындайды.
Несиені төлеуден бас тартуға бола ма?
Иә - егер мұрадан бас тартса немесе оны қабылдамаса.
Бұдан бөлек, егер қарыз алушы қайтыс болғаннан кейін мұраға қалатын мүлік болмаса, кредиторлардың оның қарыздарын туыстарынан талап етуге негізі жоқ.
Бұл ретте туыстары марқұмның қарыздары үшін өздігінен жауап беруге міндетті емес.
Жеке қаражаттан айырылып қалу мүмкін бе?
Қысқаша айтқанда, жоқ.
ҚНРДА мұрагерлер марқұмның қарыздарына тек алынған мұраның құны шегінде ғана жауап беретінін мәлімдеді.
Мысалы: егер адамға 10 миллион теңгенің мүлкі мұраға қалса, қарыз 100 миллион теңге болса да, банк одан сол мүліктің құнынан асатын соманы өндіріп ала алмайды.
Мұраны қабылдамас бұрын не істеу керек?
Қаржыгер Дмитрий Колесниковтың айтуынша, марқұмнан қалған мүлікті ғана емес, оның міндеттемелерін де бағалау маңызды.
"Егер адам мұраны қабылдаса, онда мүлікпен бірге оған қатысты міндеттемелерді де қабылдайды. Сондықтан, ең алдымен активтер мен пассивтерді салыстыру қажет. Егер мүліктің құны қарыздардан асып түссе, мұраны қабылдаудың мәні бар. Ал егер міндеттемелер әлдеқайда көп болса, шешім соншалықты тиімді болмауы мүмкін", - деп атап өтті сарапшы.
Сондықтан ол марқұмның атына қандай несиелер рәсімделгенін және төленуі тиіс қалдық соманы алдын ала анықтауға кеңес береді.
Банк несиені өтеуді талап етсе не істеу керек?
Сарапшы банктің талаптарына немқұрайлы қарамауды, алдымен барлық қажетті ақпаратты сұратуды ұсынады.
Атап айтқанда, мыналарды білу қажет:
берешек қалдығы;
қарыз сомасы неден құралады;
айыппұлдар мен өсімпұлдар есептелді ме;
ақтандыру рәсімделді ме.
Қаржыгердің айтуынша, банктен берешектің егжей-тегжейлі есебін беруді талап ету артық болмайды.
"Ешқандай шешімді соқыр сеніммен қабылдауға болмайды. Алдымен қандай міндеттемелердің бар екенін түсініп, заңгермен кеңесіп, содан кейін ғана мұраға иелік ету туралы шешім қабылдау керек".
Ал егер несие сақтандырылған болса ше?
ҚНРДА қарыз алушы қайтыс болған жағдайға сақтандыру ресімдеген болса, несиені өтеу мәселесі сақтандыру шартының талаптарына сәйкес шешілетінін түсіндірді.
Егер өлім сақтандыру жағдайы деп танылса, берешек сақтандыру төлемі есебінен толық немесе ішінара өтелуі мүмкін.
Тәжірибеде мұндай жағдайлар жиі кездесе бермейді, бірақ соған қарамастан сақтандырудың бар-жоғын тексеріп алған жөн, дейді Колесников.
Мұрагерлер қандай қателіктер жібереді?
Сарапшының айтуынша, ең көп тараған қателіктердің бірі - марқұмнан қандай қарыздар қалғанын алдын ала білмей жатып, мұраны қабылдау. Тағы бір қателік - банкпен байланысқа шықпау.
"Басты ұстаным - банкті елеусіз қалдырмау және сонымен бірге асығыс әрекет етпеу. Алдымен қарыз туралы толық ақпарат алу керек, содан кейін ғана шешім қабылдаған жөн", - деп кеңес береді Колесников.
Несиенің жойылуын күтіп отыра беруге бола ма?
Жоқ, болмайды.
ҚНРДА заңнамада қандай да бір мерзім өткеннен кейін берешектің автоматты түрде жойылуы қарастырылмағанын хабарлады.
Заңда қарастырылған қарызды толық жоюдың жалғыз жолы - банкроттық рәсімі.
Сондай-ақ сотсыз және коллекторларсыз несие бойынша төлемді азайтуға болады.
Еске сала кетейік, Қазақстанда әзірге тұтынушылық несие беру ережелерін қатаңдатпау туралы шешім қабылданды. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, қабылданған шаралар тиісті нәтиже берді, сондықтан жаңа шектеулер енгізу жоспарланбаған.
Фото: нейрожелі көмегімен жасалған