Жеті жылда Қазақстан ғылымына 261,5 млрд теңге бағытталды
Соңғы жеті жылда Қазақстанның ғылымы мен жоғары білім беру жүйесінде ауқымды өзгерістер болды. Ғылыми-зерттеу жұмыстарына бөлінетін қаржы көлемі бірнеше есеге өсіп, шетелдік жетекші университеттермен ынтымақтастық кеңейді. Бұл үрдіс ғылымның қаржылық мүмкіндігін арттырып қана қоймай, жоғары білімді халықаралық деңгейге жақындатуға бағытталған.
Ғылымды қаржыландыру 3,6 есеге артты
2018 жылы Қазақстандағы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) жұмсалған ішкі шығын 72,2 млрд теңге болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 261,5 млрд теңгеге жетті. Осылайша, жеті жылда ғылымды қаржыландыру көлемі 3,6 есеге өскен.
2020 жылы ҒЗТКЖ-ға жұмсалған ішкі шығын 89 млрд теңгені құраған. Демек, бес жыл ішінде бұл көрсеткіш шамамен 2,9 есеге артқан.
Қаржы көлемінің ұлғаюы ғылыми зерттеулер жүргізуге, жаңа технологиялар әзірлеуге және зерттеу инфрақұрылымын дамытуға қосымша мүмкіндік береді. Алайда негізгі міндет тек инвестиция көлемін арттырумен шектелмейді. Ендігі кезеңде бөлінген қаражаттың нақты ғылыми нәтижелерге, технологиялар мен экономикаға қажетті әзірлемелерге айналуы маңызды.
Бұл ретте университет ғылымының рөлі ерекше. Заманауи жоғары оқу орны білім берумен қатар, зерттеу мен инновацияның орталығына айналуы тиіс. Ғылымға бөлінетін қаржының өсуі жас зерттеушілерді нақты ғылыми жобаларға тартуға және олардың кәсіби әлеуетін дамытуға мүмкіндік береді.
Шетелдік университеттердің филиалдары ашылды
Қазақстанда жоғары білімнің халықаралық байланысын күшейту бағытында да жұмыс жүргізілуде. 2025 жылы Ұлыбритания, АҚШ, Италия, Оңтүстік Корея және Ресейдің жетекші университеттерінің 9 филиалын ашу жұмысы жүргізілді. Бүгінде елімізде шетелдік жоғары оқу орындарының 33 филиалы жұмыс істейді.
2025 жылдың қыркүйегінде Cardiff University, Coventry University, Woosong University, Anhalt University, Politecnico della Marche және МГИМО филиалдары жұмысын бастады.
Сонымен қатар Қазақстанның жоғары оқу орындары да шетелде өз өкілдіктерін ашып келеді. Соңғы үш жылда отандық университеттердің шетелде 5 филиалы мен бірлескен білім беру құрылымы іске қосылды. Олардың қатарында ҚазҰУ мен ЕҰУ филиалдары, сондай-ақ М.Әуезов атындағы университеттің Өзбекстандағы филиалы бар.
Жалпы, 2021 жылдан бері шетелдік жоғары оқу орындарымен 40 стратегиялық әріптестік орнатылған. Оның аясында филиал, франшиза, жаһандық кампус және консорциум форматтарындағы жобалар жүзеге асуда. Қазіргі таңда 33 филиал жұмыс істесе, тағы 10 стратегиялық серіктестік бойынша келіссөздер жүргізіліп жатыр.
Халықаралық білім беру жобалары кеңейіп келеді
Қазақстанда халықаралық білім беру жобаларының географиясы да кеңеюде. 2025 жылы Еуразия ұлттық университеті мен Алматыдағы Логистика және көлік академиясының базасында Лу Бань шеберханаларының екінші және үшінші орталықтарын ашу туралы келісім жасалды.
Биыл сондай-ақ Қазақстан ұлттық спорт университеті (КНУС) және Qazaq AI Research University (QAIRU) құрылды.
Соңғы жылдардағы көрсеткіштер Қазақстанның ғылымы мен жоғары білімін дамытуда екі негізгі бағыттың қатар жүріп жатқанын көрсетеді: ғылымды қаржыландыруды ұлғайту және халықаралық академиялық байланысты күшейту.
2018-2025 жылдары ҒЗТКЖ шығыны 72,2 млрд теңгеден 261,5 млрд теңгеге дейін өсті. Ал шетелдік университеттердің филиалдары арқылы қазақстандық студенттерге халықаралық білім беру бағдарламаларына қолжетімділік кеңейіп келеді.
Ендігі міндет – артқан қаржы мен халықаралық әріптестікті нақты ғылыми нәтижелерге, жаңа технологияларға, сапалы кадр даярлауға және экономиканың нақты секторына қажетті жобаларға айналдыру.
Фото: pexels