«Абай жолы», «Көшпенділер», «Шоко әлем»: Қазіргі оқушылар қандай кітап оқиды?
№91 мектеп-гимназиясының 1,5 мыңнан астам оқушысы «Кітап оқитын ұлт» жалпыұлттық марафонына қосылды. Оқушылар қазақстандық және шетелдік жазушылардың шығармаларын оқып, кітаптарды бірге талқылап, алған әсерлерімен бөлісіп жүр. Қазіргі балалар отандық қаламгерлердің қандай шығармаларын таңдайды және мектепте олардың кітап оқуға деген қызығушылығы қалай арттырылып жатыр?
1,5 мыңнан астам оқушы кітап оқу марафонына қатысып жатыр
№91 мектеп-гимназиясында «Кітап оқитын ұлт» марафонына оқушылармен қатар мұғалімдер, ата-аналар және тұтас отбасылар қатысып жатыр. Қатысушылар қазір төртінші кітапты оқуға кіріскен.
Мектеп директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Гүлнар Ахметованың айтуынша, жоба әртүрлі буын өкілдерін біріктіріп, қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Бүгінде марафонға 105-тен астам педагог, 1,5 мыңнан аса оқушы және 10-нан астам кітап оқитын әулет қатысып жатыр. Олардың барлығы тіркеліп, қазір төртінші кітапты оқуға кірісті. Марафонның аяқталуына 129 күн қалды, – деді Гүлнар Ахметова.
Қатысушылар тек ұсынылған шығармаларды оқумен шектелмейді. Олар кітаптардың мазмұнын талқылап, өз әсерлерімен бөліседі және бейнепікірлер түсіреді.
Оқушыларымыз, әріптестеріміз бен ата-аналар оқыған шығармалары туралы пікірлерін айтып, бейнежазбалар жариялап жүр. Бұл кітап оқуға ынталандырып, оқу мәдениетін арттыруға көмектеседі. Марафонға еліміздің тарихымен таныстыратын, Қазақстанның мәдениеті мен дәстүріне құрмет қалыптастыратын, сондай-ақ әлем әдебиетін тануға мүмкіндік беретін кітаптардың таңдалғаны қуантады, – деді директордың орынбасары.
Оның айтуынша, марафон оқушылардың білім көкжиегін кеңейтіп қана қоймай, әдебиетке деген тұрақты қызығушылығын қалыптастыруға тиіс.
Балаларымыз осы марафоннан барынша пайдалы білім алып, кітап оқуды жақсы көріп кетсе және жеңімпаз атанса дейміз, – деп қосты Гүлнар Ахметова.
Оқушыларды ынталандыру үшін мектепте эссе байқаулары ұйымдастырылып, жыл сайын үздік оқырмандар анықталады. Жеңімпаздарға сыйлықтар табысталады.
Мұндай байқауларды бірнеше жылдан бері өткізіп келеміз. Өткен жылы жеңімпаздарға велосипед, сымсыз құлаққап және пауэрбанк сыйладық. Биыл жылдың үздік оқырмандарына бес велосипед дайын тұр, – деді ол.
Мектеп кітапханасында қандай шығармалар сұранысқа ие?
Оқушылардың кітап таңдауы жас ерекшеліктеріне қарай өзгереді. Бастауыш сынып оқушылары көбіне ертегілерді оқыса, 5-8-сынып оқушылары детектив, шытырман оқиғалы және фэнтези жанрындағы шығармаларға қызығады. Ал жоғары сынып оқушылары қазақстандық әдебиетке көбірек көңіл бөледі.
Мектеп кітапханашысы Перизат Шәмшиеваның айтуынша, балалар арасында әртүрлі жанрдағы кітаптарға қызығушылық жоғары. Оқушылар өздеріне ұнайтын шығармаларды өздері таңдайды.
Бастауыш сынып оқушылары көбіне қазақ және орыс халық ертегілерін, Пушкин мен Андерсеннің шығармаларын оқиды. 5-8-сынып оқушылары детектив, фэнтези және шытырман оқиғалы кітаптарды жиі таңдайды. Ал жоғары сынып оқушылары қазақ тіліндегі отандық әдебиетке қызығушылық танытады. Олардың арасында «Абай жолы», «Көшпенділер» және басқа да шығармалар бар, – деді Перизат Шәмшиева.
Кітапханашының айтуынша, қазір оқушылар арасында фэнтези жанры ерекше танымал. Балалар шетелдік шығармалармен қатар қазіргі қазақстандық жазушылардың туындыларын да оқиды.
Қазір оқушылар фэнтези жанрын жақсы көреді. Бұрын балалар Гарри Поттер туралы кітаптарды көбірек оқитын. Ал бүгінде қазақстандық жазушы Рүстем Сауытбайдың қазақ тілінде жазылған «Шоко әлем» шығармасына қызығушылық жоғары. Бұл кітап оқырмандарымыз арасында танымал, – деді кітапханашы.
Перизат Шәмшиева оқушылар жиі оқитын отандық авторлардың қатарында Сайын Мұратбековті де атады. Оның шығармалары мектеп кітапханасының қорында бар.
Ал бастауыш сынып оқушылары арасында «Изадора Мун» кітаптар сериясы ерекше сұранысқа ие. Қыркүйек айынан бері осы сериядағы кітаптардың бірі кітапханадан 25 рет берілген. Кітапханашының айтуынша, бұл шығарма мектептің кітап оқу рейтингінде бірінші орында тұр.
Кітапханада кітап берумен қатар бастауыш сынып оқушыларына арналған түрлі іс-шаралар өткізіледі. Әр бейсенбі сайын мұнда «Әже ертегілері» жобасы ұйымдастырылады. Жоба аясында аға буын өкілдері балаларға ертегі оқып беріп, олардың мазмұнын бірге талқылайды.
Қазіргі оқушылар не оқиды?
№91 мектеп-гимназиясының оқушылары өздеріне ұнаған шығармалар мен кітап таңдау себептері туралы айтып берді.
10-сынып оқушысы Алексей Пеньков қазақстандық жазушы Дулат Исабековтің шығармаларын ерекше атап өтті. Оның пікірінше, жазушының туындылары адамгершілік құндылықтар, адамдар арасындағы қарым-қатынас және үлкенге құрмет көрсету туралы ойлануға жетелейді.
Қазір көптеген қазақстандық Дулат Исабековтің шығармаларын оқиды. Соның бірі – «Дермене» повесі. Бұл шығарма мейірімділікке, шынайылыққа, үлкендерді құрметтеуге және жақсы іс жасауға үйретеді, – деді Алексей.
Оқушы әдебиеттің тәрбиелік мәніне ерекше тоқталды. Оның айтуынша, Дулат Исабеков шығармаларында мейірімділік, адалдық және айналадағы адамдарға құрметпен қарау мәселелері кеңінен көрініс тапқан.
Оқушылар арасында қазіргі шетел әдебиетіне қызығатындар да бар. 7-сынып оқушысы Зере Айтимова жақында оқып шыққан Лия Арденнің «Мара и Морок» романы туралы айтып берді.
Жақында Лия Арденнің «Мара и Морок» кітабын оқып бітірдім. Маған қатты ұнады. Кітап қазіргі заманға сай тілмен жазылған, жеңіл әрі тез оқылады. Оқиғасы қызықты, басты кейіпкерлері де ерекше, – деді оқушы.
Зеренің айтуынша, кітаптың түсінікті тілмен жазылуы мен оқиғалардың қызықты өрбуі оны бірден баурап алған.
Оқушылардың жауаптарынан жасөспірімдердің әдеби талғамы әртүрлі екенін байқауға болады. Бірі адамгершілік мәселелерін қозғайтын шығармаларды таңдаса, енді бірі оқиғасы қызықты, қазіргі заманға сай жазылған кітаптарды оқығанды ұнатады.
Дегенмен шетел әдебиетіне қызығушылық отандық жазушылардың шығармаларын оқуға кедергі келтірмейді. Мектеп кітапханасында оқушыларға жас ерекшеліктері мен қызығушылықтарына қарай қазақстандық қаламгерлердің туындылары ұсынылады.
Мектепте балалардың кітапқа қызығушылығын қалай арттырады?
№91 мектеп-гимназиясында балалардың кітап оқу мәдениетін дамыту жұмысы бастауыш сыныптан басталады. Мұғалімдер шығармашылық тапсырмалар, мәнерлеп оқу, мазмұндау және әдеби шығармаларды сахналау сияқты түрлі әдістерді қолданады.
Бастауыш сынып мұғалімі Наталья Шаповалованың пікірінше, балаға мәтінді оқуды ғана емес, оның мазмұнын түсінуді, оқығаны туралы ойлануды және өз пікірін жеткізуді үйрету маңызды.
Әдебиетке қызығушылық оқушы мәтінді саналы түрде оқып, осы үдеріске белсенді қатыса бастаған кезде қалыптасады. Ол үшін оқу дағдысын дамытып, кітапқа қызығушылықты арттыратын түрлі әдістерді қолдануға болады, – деді педагог.
Мұғалім балалардың өз бастамаларын көтеріп, шығармашылық қабілеттерін көрсетуіне мүмкіндік беретін тапсырмаларға ерекше көңіл бөлу қажет екенін айтты.
Балаға ұнаған өлеңін мәнерлеп оқуды, шағын үзіндіні мазмұндауды, көрініс қоюды немесе әңгіменің жалғасын ойлап табуды ұсынуға болады. Мұндай тапсырмалар оқушылардың шығармамен жай ғана танысып қоймай, оның мазмұнына өз бетінше ой жүгіртуіне мүмкіндік береді, – деп түсіндірді Наталья Шаповалова.
Мұндай әдістер балалардың қиялын дамытып, әдеби кейіпкерлердің әрекеттерін талдауға және өз көзқарасын қалыптастыруға көмектеседі.
Мұғалім шығарманы эмоционалды тұрғыдан қабылдаудың да маңызы зор екенін айтады. Оның пікірінше, бала әдеби кейіпкерлерге жанашырлық танытып, оқығаны туралы өз бетінше ойлана бастағанда кітапқа қызығушылығы артады.
Мен үшін бастауыш сыныптағы баланың кітап оқуды тек оқу тапсырмасы ретінде емес, жаңа дүниені тануға, қиялдауға және өз пікірін білдіруге мүмкіндік ретінде қабылдағаны маңызды. Әдебиетке деген сүйіспеншілік шығарма баланың бойында эмоция тудырған сәттен басталады, – деді педагог.
Наталья Шаповалова мұғалімдердің міндеті тек оқу техникасын жетілдірумен шектелмейтінін атап өтті. Ең бастысы – баланың әдебиетке деген тұрақты қызығушылығын қалыптастыру.
Педагог ретіндегі басты міндетіміз – баланың кітапқа қызығушылығын оятып, оны біртіндеп күнделікті әдетке айналдыруға көмектесу, – деп қосты ол.
Мектеп өкілдерінің айтуынша, «Кітап оқитын ұлт» марафонына қатысу, әдеби байқаулар өткізу және ата-аналармен бірге кітап оқу балалардың әдебиетке қызығушылығын арттырып, оқырмандар қатарын көбейтуге ықпал етеді.
Оқушыларға жас ерекшеліктері мен талғамына қарай әртүрлі жанрдағы шығармалар ұсынылады. Балалар қазіргі шетел әдебиетімен қатар қазақстандық жазушылардың туындыларын оқып, ел тарихы, ұлттық мәдениет және адамгершілік құндылықтар туралы білімдерін кеңейтіп жатыр.
Фото: BAQ.KZ